Werk en privé lopen in onze huidige samenleving steeds vaker door elkaar heen. Een goede werk-privébalans betekent dat je zelf tevreden bent over hoe je de eisen van je werk en je privéleven met elkaar combineert.
Helaas slaat de weegschaal regelmatig de verkeerde kant op. Vaak nemen we de drukte en stress van het werk mee naar huis. Maar het werkt ook andersom: grote drukte of zorgen thuis — zoals intensieve mantelzorg, jonge kinderen of een ingrijpende gebeurtenis — kosten veel energie en neem je automatisch mee naar je werk.
Als deze balans langere tijd verstoord is, heeft dit grote gevolgen voor je gezondheid. Mensen met een verstoorde balans slapen slechter, krijgen sneller lichamelijke spanningsklachten (zoals hoofd-, nek- of rugpijn), ervaren meer stress en prikkelbaarheid thuis en hebben een grotere kans om uit te vallen met overspanning of een burn-out.
Een gezonde balans is altijd een samenspel. Het vraagt om eigen regie van de werknemer én goed werkgeverschap van de leidinggevende.
Voor de werknemer: Pak zelf de regie
Je hebt als werknemer zelf veel invloed op je energiebalans. Als je werk of je thuissituatie veel van je vraagt, is het belangrijk dat je bewust keuzes maakt om tussendoor te herstellen.
- Zorg voor echt herstel én energiegevers: Jij bent verantwoordelijk voor je eigen batterij. Het is net als met autorijden: als je heel hard rijdt, is je accu of tank veel sneller leeg en moet je vaker laden of tanken. Na een drukke werkdag ploffen we vaak uitgeput op de bank met onze telefoon. Maar daar laadt je brein niet van op. Kijk goed naar wat je op dat moment nodig hebt: heb je een overprikkeld hoofd, kies dan voor echte rust (zoals wandelen in de natuur of even helemaal niets moeten). Heb je vooral behoefte aan positieve energie, kies dan voor actieve ontspanning die jou oplaadt, zoals een hobby, sporten of gezellig bijpraten. Een bekend gezegde luidt niet voor niets: “Mediteer elke dag een half uur. Behalve als je het heel druk hebt… mediteer dan een uur!”
- Trek een duidelijke grens: Kijk na werktijd niet meer op je werktelefoon en beantwoord geen e-mails in de avond of het weekend. Zeker in het laatste uur voor het slapen verstoort schermgebruik je nachtrust en je herstel.
- Let op bij thuiswerken: Als je thuiswerkt, vloeien werk en privé snel in elkaar over. Zorg voor een aparte, rustige werkplek en werk thuis niet langer door dan je op kantoor zou doen. Maak aan het einde van je werkdag een vast ‘afsluitmoment’: berg je laptop uit het zicht op en maak bijvoorbeeld een korte wandeling om je werkdag echt af te sluiten.
- Trek op tijd aan de bel: Merk je dat het thuis of op je werk te veel wordt, bijvoorbeeld door mantelzorg of een te hoge werkdruk? Wacht dan niet tot je omvalt. Bespreek het met je leidinggevende of maak een afspraak op het open spreekuur van de bedrijfsarts. Je hoeft niet ziek te zijn om met de bedrijfsarts mee te denken over hoe je gezond aan het werk blijft.
Voor de werkgever: Faciliteer de juiste omstandigheden
Als werkgever of leidinggevende heb je een sleutelrol in het beschermen van de werk-privébalans van je team. Een te hoge werkdruk, onduidelijke taken en het gevoel altijd bereikbaar te moeten zijn, zijn grote ziekmakers.
- Bied flexibiliteit en stuur op resultaat: Geef werknemers waar mogelijk vrijheid in hun werktijden en werklocatie. Dat helpt enorm als iemand thuis bijvoorbeeld zorgtaken heeft. Beoordeel je mensen op het resultaat van hun werk, en niet op de uren die ze zichtbaar achter hun bureau zitten.
- Maak het een vast gespreksonderwerp: Wacht niet alleen op het jaarlijkse gesprek, maar vraag tijdens reguliere 1-op-1-gesprekken hoe het gaat met de energie en de combinatie met thuis. Neem de werk-privébalans en werkdruk ook standaard mee in het Preventief Medisch Onderzoek (PMO) en de risico-inventarisatie (RI&E).
- Geef zelf het goede voorbeeld: Verwacht geen antwoord op e-mails in de avond of het weekend en plan geen overleggen in de privétijd van je medewerkers.
Speciale spelregels voor thuiswerken (Hybride werken)
Thuiswerken geeft vrijheid, maar vervaagt ook de grens tussen werk en privé. Uit de richtlijn voor bedrijfsartsen komen de volgende praktische afspraken voor teams die (deels) thuiswerken:
- Blok de lunch: Spreek als team af om de lunchpauze standaard in de agenda te blokken, zodat iedereen gestimuleerd wordt om echt even achter het scherm vandaan te gaan en buiten te wandelen.
- Kortere overleggen: Plan online meetings standaard in voor maximaal 50 minuten in plaats van een vol uur. Zo heeft iedereen tussen twee afspraken door tijd voor een korte pauze, wat drinken of beweging.
- Vergaderen in de kern-uren: Plan overleggen bij voorkeur alleen tussen 10.00 en 15.00 uur in. Zo voorkom je dat mensen te lang doorwerken en blijft er aan het begin en einde van de dag rustige focustijd over om taken uit te voeren.
- Heldere bereikbaarheid: Maak binnen het team glasheldere afspraken over wanneer iemand wel en niet bereikbaar hoeft te zijn.
Inspiratie: How to make work-life balance work
Nigel Marsh hield jaren geleden een fantastische, humoristische en nog altijd ontzettend actuele TEDx-talk over dit onderwerp. Hij benadrukt feilloos dat we de regie over onze eigen balans niet in handen van ons bedrijf moeten leggen, maar zelf de touwtjes in handen moeten nemen.