Niet-Aangeboren Hersenletsel (NAH) en Werk

Soms raken hersenen plotseling beschadigd. Bijvoorbeeld door een beroerte (herseninfarct of hersenbloeding), een zwaar ongeluk, een hersenontsteking of zuurstofgebrek na een hartstilstand. Dit noemen we Niet-Aangeboren Hersenletsel (NAH). In het begin gaat de zorg vooral over het medische en lichamelijke herstel. Maar als iemand weer wil gaan werken, komen vaak de onzichtbare gevolgen naar voren.

Uit onderzoek blijkt dat slechts 40% van de werknemers met NAH binnen twee jaar weer aan het werk is. Overbelasting tijdens de re-integratie is een groot probleem, omdat werkgevers én werknemers vaak onderschatten hoe weinig energie er over is. Waar je thuis in een rustige, vertrouwde omgeving misschien weer goed functioneert, kost de drukte op het werk heel veel moeite.

De onzichtbare gevolgen op de werkvloer

Tijdens de re-integratie loop je vaak tegen problemen aan die aan de buitenkant niet te zien zijn. Werken is hierdoor extra zwaar. Denk aan:

• Problemen met denken en prikkels: Dingen vergeten, trager denken, moeite hebben met plannen of geen twee dingen tegelijk kunnen doen. Ook kunnen geluiden, fel licht of pratende collega’s snel te veel zijn. Dit heet overprikkeling.
• Veel minder mentale energie: Je bent heel snel moe in je hoofd. Bovendien duurt het veel langer voordat je weer bent hersteld na een inspanning.
• Verandering in emoties of gedrag: Door het letsel is het soms lastig om je eigen grenzen goed in te schatten, waardoor je jezelf snel overschat. Ook hebben mensen soms sneller een ‘kort lontje’, moeten ze sneller huilen of kunnen ze slecht tegen onverwachte veranderingen.

De grote valkuil: blind opbouwen via een strak urenschema

Bij veel ziektes bouw je het werk op met een vast tijdschema. Dit noemen we tijdcontingent opbouwen. Je spreekt dan bijvoorbeeld af: in week 1 werk je twee keer twee uur, en twee weken later ga je naar drie keer twee uur. Bij bijvoorbeeld overspanning werkt dit goed om je uithoudingsvermogen stapsgewijs te trainen, ook als je je een dag wat minder fit voelt.

Bij hersenletsel werkt blind doorduwen op uren juist averechts. Hersenen met NAH kun je niet zomaar door vermoeidheid heen ’trainen’. De batterij is simpelweg kleiner geworden en laadt veel langzamer op. Als je koste wat kost vasthoudt aan een te snel urenschema, ga je over je grens heen en leen je energie van morgen. Daardoor stort je later in de week helemaal in. We zien dit patroon ook vaak terug na ernstige Post-COVID.

De oplossing: sturen op energie en zwaarte van het werk

Bij NAH bouw je wel op met vaste, voorspelbare werktijden, maar bepaalt niet de kalender wanneer je een stap bijzet. Je kijkt naar de totale zwaarte van de taken én hoe goed je na het werk herstelt. Dit noemen we belastingcontingent opbouwen: je energie en je herstel thuis bepalen het tempo.

De spelregels voor deze opbouw:

1. Blijf binnen de lijntjes (en werk niet langer op een goede dag): Werk op vaste tijden en stop vóórdat je erg moe wordt of je hoofd ‘vol’ raakt. Ga op een goede dag dus ook niet ineens een uurtje langer doorwerken.
2. Eerst stabiel én energie overhouden voor thuis: Je gaat pas een stapje verder als je het huidige ritme meerdere weken goed volhoudt. Dat betekent dat je na het werk thuis niet uitgeput op de bank hoeft bij te komen of een kort lontje krijgt.
3. Verander maar één knop tegelijk: Twee uur rustig, afgebakend werk doen in een stille ruimte is veel lichter dan twee uur overleggen in een kantoortuin. Ga bij NAH nooit tegelijk meer uren werken én moeilijker of drukker werk doen. Verander altijd maar één ding tegelijk.

De fasen op weg naar werk

De weg terug naar werk vraagt om geduld en een nauwe samenwerking tussen verschillende specialisten, zoals de revalidatiearts, ergotherapeut, bedrijfsarts en een gespecialiseerde jobcoach.

Fase 1: Herstellen (Grenzen ontdekken)

In het begin staat medisch herstel en revalidatie centraal. Je leert je nieuwe grenzen kennen, vaak met hulp van een revalidatiearts of ergotherapeut. Het is volgens de richtlijn belangrijk dat de bedrijfsarts al vroeg betrokken wordt, ook als werken nog niet aan de orde is.

• Wel doen: Vertel de bedrijfsarts eerlijk wat wel en niet goed gaat. Schrijf voor je afspraak bijvoorbeeld op hoe een gemiddelde dag eruitziet: wat lukt wel, wanneer raak je overprikkeld en hoeveel rust heb je overdag nodig? Zorg voor een goede overdracht tussen je behandelaren (zoals de revalidatiearts, ergotherapeut of neuroloog) en de bedrijfsarts, of neem zelf een uitdraai mee vanuit je patiëntenportaal.
• Niet doen: Vasthouden aan wat je vroeger allemaal kon, of alvast harde afspraken maken over wanneer je weer volledig werkt.

Gezamenlijke Voorbereiding

Een goede voorbereiding is cruciaal voor de werknemer én de werkgever. Gebruik deze methode om samen het eerlijke verhaal op tafel te krijgen bij de bedrijfsarts.

Naar voorbereiding

Fase 2: Re-integratie (De opbouw in de praktijk)

Zodra je dagstructuur thuis stabiel is, ga je voorzichtig starten met kleine, overzichtelijke taken zonder tijdsdruk. Uit onderzoek blijkt dat vroege begeleiding op de werkvloer door een gespecialiseerde (job)coach of ergotherapeut de kans op een duurzame terugkeer naar werk flink vergroot.

• Wel doen: Houd bij wat een taak én de reis naar je werk met je energie doen. Neem op je werk vaste pauzes waarbij je hersenen écht rust krijgen (even een stille ruimte in, ogen dicht, geen telefoon). Kijk ook of vervoer naar het werk niet al te veel energie opslokt.
• Niet doen: Doorwerken als je merkt dat je niet meer herstelt, of pauzes overslaan om “nog even snel iets af te maken”.

Het Bergwandelpad

De opbouw gaat vrijwel nooit in een rechte lijn omhoog. Leer waarom een slechte dag of een pas op de plaats een normaal en belangrijk onderdeel van de klim is.

Bekijk verhaal

Blijf energie laden

Waarom je bij NAH onderweg op tijd moet blijven afslaan om bij te tanken, ook als je zelf of je omgeving graag sneller vooruit wil.

Bekijk verhaal

Fase 3: Aanpassen (Een duurzame nieuwe balans)

Het grootste medische herstel vindt meestal plaats in het eerste half jaar tot een jaar. Daarna gaat de vooruitgang langzamer en draait het steeds meer om het vinden van een blijvende balans met de energie die je hebt. Onderzoek door een arbeidsdeskundige of ergotherapeut op de werkplek helpt om te bepalen wat er structureel nodig is.

• Wel doen: Zorg voor blijvende aanpassingen in het werk. Denk aan een vaste prikkelarme werkplek, aangepaste werktijden, een vast takenpakket zonder tijdsdruk of hulp bij het woon-werkverkeer.
• Soms is een andere route nodig: Vaak blijft je werktempo lager of kun je minder uren of minder complexe taken aan dan voorheen. Soms lukt terugkeren in de oude baan niet en kijkt men naar ander passend werk, en na twee jaar ziekte volgt eventueel een WIA-beoordeling bij het UWV. Net als bij de bedrijfsarts is het bij de verzekeringsarts van het UWV cruciaal om het eerlijke verhaal te vertellen: hoe ziet jouw hele dag eruit, welke onzichtbare klachten heb je en hoeveel hersteltijd heb je nodig na een paar uur inspanning?

Vervoer naar het werk

Na hersenletsel mag je soms tijdelijk niet autorijden of kost reizen veel te veel prikkels. Bekijk de praktische oplossingen voor woon-werkverkeer.

Naar oplossingen

De Loonwaarde

Bij NAH ligt je werktempo vaak lager of doe je aangepaste taken. Lees hoe je samen met je werkgever eerlijk de waarde van je werk bepaalt.

Naar uitleg

Tips voor een goede start